معرفی طعمه مسموم جدید جهت مبارزه با حلزون و راب­ های زیان آور ایران

حلزون‌ها و راب­ ها از جانوران شناخته‌ شده‌ رده شکم پایان[1] بوده که برخی از گونه های آن به عنوان آفات مهم کشاورزی در کشومان مطرح هستند. تفاوت اصلی آنها در داشتن صدف در حلزون‌ها و نداشتن صدف در راب ­ها بوده و اندازه آنها معمولاً بین 1 تا 15 سانتی­متر می­باشد. این موجودات از توانایی بالایی جهت سازگاری با تغییرات محیطی برخوردارند. از طرف دیگر، با توجه به سطح بدن صاف و چسبناک نیاز به محیط مرطوب داشته و هوای خشک آنها را از بین می برد. اغلب این موجودات در زیر لایه های سطحی خاک زندگی می­کنند و تنها بخش کوچکی از جمعیت واقعی آنها در سطح خاک دیده می­شود. شرایط ایده آل برای این موجودات دمای پایین، رطوبت نسبی بالا و هوای مه آلود می­باشد که در استان های شمالی کشور این شرایط مهیا بوده و در نتیجه خسارت قابل توجهی به مرکبات و دیگر محصولات کشاورزی وارد می­کند. عوامل مختلفی همچون فعالیت شبانه، شرایط جوی مانند دما، رطوبت و نور، سرعت تولید مثل، نوع خاک و همچنین غذای در دسترس در طول زندگی حلزون ها بر روی جمعیت آنها تاثیر می گذارد.

گیاهان میزبان و خسارت

حلزون و راب­ ها نقش مهمی را در اکوسیستم ایفا می­کنند. علاوه بر نقش آنها در زنجیره غذایی، آنها با خوردن برگ، قارچ و بسیاری از گیاهان مرده، دائما در حال تمیز کردن محیط پیرامون هستند. اما متأسفانه علاقه زیادی به گیاهان زنده، به خصوص برگ های تازه و ترد داشته و همچنین از گل، بذر، ساقه و میوه دامنه وسیعی از گیاهان در انواع باغ‌ها و مزارع تغذیه کرده و بصورت مستقیم و غیر مستقیم (کاهش بازارپسندی محصول) خسارت زا هستند.

گونه های مهم ایران

گونه­ های مهمی که بیشترین خسارت را به بخش کشاورزی وارد کرده و در مناطق مختلف کشور پراکنش دارند به شرح زیر است:

1- راب گلخانه­ای Ambigolimax valentianus (Fer.) (Parmacellidae)

2- راب خانگی Parmacella iberica Eich. (Parmacellidae)

3- راب زرد Deroceras agreste (Linnaeus, 1758) (Agriolimacidae)

4- حلزون قندهاری Helicella candeharica (L. Pfr) (Helicidae)

5-  حلزون قهوه ای مرکبات  Caucasotachea lencoranea (Mouss.) (Helicidae)

6- حلزون قهوه­ای بزرگ Helix lucorum L. (Helicidae)

7- حلزون صدف شفاف Monacha schotti (Pfv.) (Helicidae)

راه­های مبارزه با حلزون­ها و راب­های زیان آور

در کنار روش­ های زراعی، فیزیکی، مکانیکی، بیولوژیک، تلفیقی و همچنین استفاده از ارقام مقاوم، یکی از روش­ های قاطع و در اغلب موارد ضروری در زمینه مبارزه با این جانواران استفاده از راه کارهای شیمیایی می­باشد.

روش شیمیایی:

در این روش از آفت­کش ­هایی مانند متیوکارب، تیودیکارب، سولفات آلومینیوم، سولفات آهن، سولفات مس و متالدهاید[2] استفاده می­شود. از آنجایی که در بسیاری از کشورهای دنیا و به طبع آن در کشور ما متالدهاید بیشترین استفاده و کاربرد علیه این آفات را دارد، در ادامه به معرفی این حلزون­کش که توسط شرکت بصیر شیمی پارس از کشور ایتالیا با تکنولوژی جدیدی وارد سازی شده می پردازیم.

متالدهاید حلزون­کشی با اثر تماسی-گوارشی از گروه پلیمر می­باشد. این حلزون­کش با فرمولاسیون­ های مختلف در کشور به ثبت رسیده است. حلزون کش متالدهاید شرکت بصیر شیمی پارس با فرم پلت[3] 5 درصد B 5%) WT) تنها ترکیب 5 درصد موجود در کشور می­باشد، در صورتی که دیگر ترکیبات حاوی 6 درصد ماده موثره متالدهاید می­باشند.

نحوه اثر متالدهاید WT

نحوه اثر این ترکیب بدین صورت است که حلزون­های مسموم شده مقادیر زیادی مایع لزج از خود ترشح می­کنند، خشک می­شوند و نهایتاً می­میرند. در واقع سلول های تولیدکننده ماده مخاطی آنها نابود می­شوند. مکانیسم شیمیایی این فرآیند به این صورت است که در داخل سلول­ها متالدهاید به استالدهید تبدیل می­شود و سلول در اثر میزان بالای الکل می­میرد. این اثر در سه محل از سلول یعنی غشا، هسته و دستگاه گلژی بروز می­یابد. بدین ترتیب خطر بروز مقاومت کاهش می­یابد، زیرا احتمال بروز فرآیند کاهش حساسیت در جایگاه تأثیر بسیار کم می­شود.

جانور همچنین به محض جذب ماده سمی سعی می­کند تا از طریق تولید موکوس بیشتر فرآیند سم زدایی را پیش ببرد. اما نمی­تواند اثر سمی را خنثی کند و بی تحرکی حلزون رخ می­دهد. به مجرد عدم تحرک حلزون، عدم تغذیه و خشک شدن بدن اتفاق افتاده و نهایتا منجر به مرگ جانور می­گردد.

فرمولاسیون پلت 5 درصد B 5%) WT)

متالدهاید پلت 5 درصد WT حاوی دناتونیوم بنزوات[4] بوده که به شدت برای انسان، حیوانات اهلی، خانگی و پرندگان دارای مزه تلخ بوده و در واقع بازدارنده تغذیه ای برای موجودات غیر هدف می­باشد. همچنین این فرمولاسیون حاوی یک ماده همراه خاص بوده که از کپک زدن آن در رطوبت های بالا جلوگیری می­کند. یکی دیگر از ویژگی­های این محصول وجود نوع خاصی پروتئین در ترکیب این طعمه می­باشد که باعث افزایش قدرت جلب کنندگی آفت می گردد.

از آنجایی که طعمه­های مسموم می­بایست برای حلزون جلب کننده و حاوی مقدار کافی ماده موثر باشد، شکل آن باید به گونه­ای باشد که در خاک­های خیلی مرطوب هم حفظ شود. در این ترکیب قطر پلت­ها 3 میلی متر و اندازه پلت­ها نیز 3 تا 4 میلی­متر بوده که کوچکتر از پلت­های موجود در بازار هستند در نتیجه میزان پوششی که در سطح می­تواند داشته باشد بیشتر است. از طرف دیگر با توجه به اینکه اغلب طعمه مسموم­های موجود در بازار ایران حاوی 6 درصد ماده موثره هستند، این ترکیب سمیت کمتری داشته و با 5 درصد ماده موثره برای محیط زیست و موجودات غیر هدف امن­تر می باشد.

موارد مصرف

متالدهاید WT برای از بین بردن انواع حلزون، راب و دیگر شکم پایان، آبدزدک و کرم­های مفتولی استفاده می­گردد. این ترکیب جهت کنترل حلزون در مرکبات؛ کرم مفتولی، آبدزدک، حلزون و راب در توتون، سبزی، صیفی و جالیز و درختان جنگلی؛ راب و حلزون­ در محصولات خوراکی و غیر خوراکی، چمن­ها، زمین­های کاشته شده و همچنین محصولات زینتی در کشور ایتالیا استفاده می­شود.

دز مصرف

در ترکیبات موجود در بازار ایران که اندازه آنها درشت­تر از متالدهاید WT می­باشد تراکمی در حدود 40-50 پلت به ازاء هر متر مربع توصیه می­شود در حالیکه در متالدهاید WT، 10 تا 15 پلیت در هر متر مربع می تواند اثر بخشی بسیار مطلوبی به همراه داشته باشد. در واقع بدین طریق میزان مصرف کاهش یافته و همچنین از نظر اقتصادی نیز مقرون به صرفه می­باشد. همچنین جهت استفاده موضعی در گیاهان 1 تا 2 گرم متالدهاید WT د  (25 تا 35پلت) کفایت می­کند. در صورت خسارت بالا، به منظور دست یافتن به کنترل بسیار مطلوب در هر 100 متر مربع 50 تا 70 گرم از این ترکیب در کشور ایتالیا استفاده می­گردد.

به طور کلی دز مصرف ترکیبات موجود در کشور بین 20 تا 25 کیلوگرم در هکتار برای انواع محصولات می­باشد. با توجه به اثرات زیان بار آفت­کش ­ها بر روی محیط زیست و همچنین موجودات غیر هدف متالدهاید WT بگونه­ ای با تکنولوژی خاص تولید شده که این مشکلات را به حداقل می­رساند. دز مصرف متالدهاید WT در کشور ایتالیا بین 5 تا 7 کیلوگرم بوده و در کشور ما نیز با توجه به میزان جمعیت و خسارت می­تواند طبق نظر کارشناس گیاه پزشک تعیین گردد. همچنین همانطور که اشاره شد به دلیل ترکیباتی که در ساخت این محصول استفاده شده برای موجودات غیر هدف مانند پرندگان و حیوانات اهلی ترکیبی امن محسوب می­شود. مشکل دیگری که با تولید این محصول به حداقل می­رسد وجود نسل­ های مقاوم است که یکی از علل آن میزان بالای مصرف این ترکیب در کشور می­باشد. اما با این تکنولوژی جدید و دز مصرف پایین احتمال ایجاد نسل های مقاوم به حداقل خود می رسد.

راهنمای مصرف:

    • طعمه‌های آماده را با دست، دستگاه پخش کود یا مخلوط با بذر پخش کنید.

    • بهترین نتیجه زمانی حاصل می‌شود که هوا مرطوب بوده و حلزون راب‌ها بیشترین فعالیت را دارند.

    • بهترین زمان استفاده اردیبهشت­ ماه و اواخر فصل زراعی (شهریور و مهرماه) می­باشد.

    • همچنین توصیه می گردد که این ترکیب پس از بارندگی و آبیاری استفاده شود.

    • از نظر زمانی بهترین زمان استفاده در زمان غروب آفتاب می­باشد.

مزایای پلت 5 درصد WT در یک نگاه

      • درصد پایین تر سمیت نسبت به ترکیبات مشابه در کشور

      • پوشش بیشتر سطح نسبت به پلت­ های موجود در بازار

      • اندازه و قطر ذرات کمتر

      • ماندگاری بیشتر نسبت به ترکیبات مشابه در کشور

      • مقاوم در برابر کپک زدگی

      • جلب کنندگی بیشتر به دلیل داشتن نوع خاصی از پروتئین

      • دز مصرف پایین­ تر از ترکیبات مشابه

      • ضد آب

      • این محصول که بصورت پلت ریز بوده، در جعبه­ های یک کیلوگرمی در سراسر کشور آماده مصرف می­باشد.

[1]. Gastropoda

[2]. Metaldehyde

[3]. Pellet

[4]. Denatonium Benzoate